Tin tổng hợp

Lai (sinh học) – Wikipedia tiếng Việt

Trong sinh học, lai giống (hybrid) là sự kết hợp các phẩm chất của hai sinh vật thuộc hai giống, hoặc loài, chi thực vật hoặc động vật khác nhau, thông qua sinh sản hữu tính. Con lai của hai giống, loài khác nhau không phải lúc nào tính trạng cũng mang sự hòa hợp về di truyền (Blending inheritance) giữa bố mẹ của chúng, nhưng cho thấy ưu thế lai, chẳng hạn như có sức sống cao hơn, sinh trưởng nhanh, phát triển mạnh, chống chịu bệnh tật tốt, năng suất cao, thích nghi tốt. Khái niệm về lai giống của động vật được giải thích khác so với thực vật, do có liên quan tới nguồn gốc bố mẹ của cá thể.[1] Trong di truyền học, trọng tâm nghiên cứu là về số lượng nhiễm sắc thể, còn trong phân loại học, đó là sự gần gũi giữa các giống loài bố mẹ của con lai.

Giữa những loài với nhau có một ranh giới lớn ngăn cách việc lai tạo, đó là sự cách li sinh sản, gồm có sự độc lạ về hình thái, hành vi giao phối và tín hiệu lôi cuốn bạn tình, thời gian sinh sản khác nhau, sự cách li trước và sau thụ tinh. Ranh giới tựa như cũng sống sót ở thực vật, với sự độc lạ về mùa ra hoa, vật chủ thụ phấn, sự ức chế tăng trưởng ống dẫn phấn, tính bất thụ bào chất soma ( do sự không hợp giữa nội nhũ và phôi ), tính bất thụ gen-tế bào chất đực và cấu trúc nhiễm sắc thể. [ 2 ] Tuy nhiên 1 số ít loài động vật hoang dã và nhiều loài thực vật là hiệu quả của sự hình thành loài trải qua lai giống, trong đó hoàn toàn có thể kể đến một loại cây xanh quan trọng là lúa mì, mang bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội .

Sự tác động của con người lên môi trường đã dẫn đến sự gia tăng lai tạo giữa các loài với nhiều loài du nhập khắp toàn cầu, đưa đến kết quả là sự gia tăng các loài lai. Sự pha tạp gen (genetic mixing) có thể đe dọa tuyệt chủng nhiều loài sinh vật, trong khi đó sự xói mòn di truyền (genetic erosion) ở các giống cây trồng có thể có hại tới tổng quần thể gen của các loài trong việc gây giống trong tương lai. Nhiều loại cây ăn trái, hoa màu, cây kiểng đã được tạo ra nhờ lai giống. Loài hoa Anh thảo chiều Oenothera lamarckiana là đối tượng trọng tâm cho những nghiên cứu đầu tiên cho thuyết đột biến và thể đa bội. Sự lai giống ở người đã từng tồn tại trong thời tiền sử, những sinh vật lai thần thoại xuất hiện trong văn hóa nhân loại phong phú dưới nhiều hình thức, ví dụ như nhân ngưu, pha trộn giữa người và bò, hay nửa người nửa thú như nhân mã, nhân sư, nàng tiên cá,…

Dưới góc nhìn những ngành khác nhau[sửa|sửa mã nguồn]

Sinh sản ở động vật hoang dã và thực vật[sửa|sửa mã nguồn]

Theo quan điểm của các nhà gây giống, có một số giống lai được hình thành qua giao phối chéo các giống trong cùng một loài.[3] Lai hai thể đồng hợp (Single cross hybrids, A x B -> F1) là kết quả từ việc lai hai giống thuần chủng, tạo ra thế hệ F1 (first filial generation). Kiểu lai giữa hai thể đồng hợp (homozygous) khác nhau tạo ra thế hệ F1 mang thể dị hợp (heterozygous) mang hai alen: mỗi một cái được đóng góp bởi mỗi bố mẹ và đặc trưng thường thấy là một cái sẽ mang tính trội hơn cái còn lại. Thông thường, thế hệ F1 cũng mang tính trạng đồng nhất, tức là thế hệ con giống nhau về ngoại hình.[4] Lai hai thể dị hợp-Double cross hybrids, (A x B) x (X x Y) là sự lai hai thế hệ F1 mang thể dị hợp khác nhau (nghĩa là có 4 bố mẹ khác nhau).[5] Lai tam hợp (tạm dịch từ: Three-way cross hybrids), (A x B) x C là sự lai thế hệ F1 mang thể dị hợp với một thể đồng hợp khác[6]. Lai chất lượng cao (tạm dịch từ: Top cross hybrids) là sự lai cá thể đực có phẩm chất tốt hoặc thuần chủng của giống này với một cá thể cái có phẩm chất kém hơn của giống khác nhằm cải thiện trung bình chất lượng của thế hệ con.[7]

Xem thêm  Cách thanh toán Google Play bằng Viettel Telecom chỉ với vài bước - https://mbfamily.vn

Bạn đang đọc: Lai (sinh học) – Wikipedia tiếng Việt

Quần thể lai giống là hiệu quả từ việc lai những thành viên những loài thực hoặc động vật hoang dã trong một quần thể với những những thể trong quần thể khác, gồm có sự lai tạo giữa những loài hay lai giữa những giống. [ 8 ]Trong ngành trồng trọt, Thuật ngữ lai giống không thay đổi dùng để chỉ những cây cối hằng năm, nếu sinh trưởng và sinh sản bằng cách tự thụ phấn trong thiên nhiên và môi trường độc canh ( ví dụ như thiên nhiên và môi trường nhà kính đã lọc sạch không khí ) sẽ cho ra thế hệ cây con đồng kiểu so với kiểu hình, hay còn gọi là giống thuần chủng. [ 9 ] Oenothera lamarckiana là một loài lai thường xuyên tự nhiên, được nghiên cứu một cách chuyên sâu bởi nhà di truyền học là một loài lai tiếp tục tự nhiên, được nghiên cứu và điều tra một cách nâng cao bởi nhà di truyền học Hugo de Vries, tranh minh họa của de Vries, 1913 .

Di truyền học[sửa|sửa mã nguồn]

Trong quan điểm của di truyền học, nhiều dạng lai tạo khác nhau được có thể được phân biệt (về các thay đổi của gen di truyền và nhiễm sắc thể).[10] Một giống lai tạo về mặt di truyền có thể mang hai alen khác nhau của cùng một gen, ví dụ như một alen quy định cho bộ lông của con vật có màu sáng hơn alen còn lại.[10] Giống lai tạo về mặt cấu trúc là kết quả của sự kết hợp của các giao tử có cấu trúc khác nhau ở ít nhất một nhiễm sắc thể, hay do sự bất thường của cấu trúc nhiễm sắc thể.[10] Giống lai tạo về mặt số lượng là do sự hợp nhất các giao tử có số thể đơn bội của các nhiễm sắc thể khác nhau.[10] Giống lai tạo cố định là do chỉ có thể tồn tại khi kiểu gen dị hợp xảy ra, như ở loài Oenothera lamarckiana[11], vì tất cả các kiểu gen đồng hợp đều gây chết [10] (Trong thời kì ban đầu lịch sử ngành di truyền học, Hugo De Vries cho rằng đó là do sự đột biến.)[10]

Xem thêm  Tỷ Suất Tích Lũy Là Gì ? Định Nghĩa, Khái Niệm Tích Lũy Tư Bản Là Gì

Phân loại học[sửa|sửa mã nguồn]

Trong phân loại học, giống lai mang sự khác biệt với dòng dõi cha mẹ của chúng. Lai giống giữa các phân loài khác nhau (như giữa hổ bengal với hổ siberi) được gọi là con lai nội loài (intra-specific hybrids).[12] Con lai khác loài (interspecific hybrids) là sự lai giữa các loài khác nhau[13], đôi khi dẫn tới sự hình thành loài lai.[14] Con lai khác chi (Intergeneric hybrids) là kết quả của hai loài khác chi như giữa cừu và dê.[15] Con lai khác họ (Interfamilial hybrids) như giữa các loài họ gà như giữa gà nhà, gà lôi (họ trĩ) với gà phi, trĩ sao (họ gà phi) đã được xác thực và miêu tả nhưng cực kì hiếm xảy ra.[16] Con lai khác bộ (Interordinal hybrids) diễn ra rất ít, nhưng đã xảy ra giữa loài cầu gai Strongylocentrotus purpuratus (cái) thuộc bộ cầu gai (Echinoida) với loài đồng đô-la cát (sand dollar) Dendraster excentricus (đực) thuộc bộ sand dollar (Clypeasteroida).[17]

Trong sinh học[sửa|sửa mã nguồn]

Sự thể hiện những đặc thù của cha mẹ[sửa|sửa mã nguồn]

Chrysolophus amherstiae) and another species, probably golden pheasant (Chrysolophus pictus)Hybrid between Lady Amherst’s pheasant ( ) and another species, probably golden pheasant (Khi hai sinh vật thuộc hai kiểu có sự độc lạ rõ ràng lai với nhau, hiệu quả lai giống thường mang những đặc thù trung gian ( ví dụ : một cây có hoa màu đỏ lai với một cây có hoa màu trắng cho ra giống cây lai có màu hồng. ) [ 18 ] Thông thường, giống vật lai cũng tích hợp những đặc thù mà chỉ được thấy riêng ở bố hoặc mẹ ( như ở trường hợp loài chim lai, giống lai hoàn toàn có thể phối hợp màu lông đầu vàng của con bố ( hoặc mẹ ) này với màu lông bụng cam của con mẹ ( hoặc bố ) kia. ) [ 18 ]

Cơ chế của sự cách ly sinh sản[sửa|sửa mã nguồn]

Con lai khác loài được lai tạo trải qua sự giao phối giữa hai thành viên khác loài, thường thì là hai loài trong cùng một chi. Con lai thường thể hiện những điểm nét và đặc trưng của cả bố và mẹ, nhưng thường vô sinh, làm ngăn trở dòng gen giữa hai loài. [ 19 ] Sự vô sinh thường được cho là do sự độc lạ về số lượng nhiễm sắc thể giữa hai loài. Lấy ví dụ, loài lừa có 62 nhiễm sắc thể, ngựa có 64 nhiễm sắc thể, còn la và lừa la có 63 nhiễm sắc thể. Lừa, lừa la và nhiều loài lai xa ( khác loài, chi, … ) thường vô sinh và không hề sản sinh giao tử có năng lực sống, vì sự độc lạ trong cấu trúc nhiễm sắc đã thể ngăn ngừa sự ghép đôi thích hợp và sự phân li trong giảm phân, khiến cho quy trình giảm phân bị đứt đoạn, tinh trùng và trứng hữu thụ không hề hình thành. Tuy nhiên, có báo cáo giải trình cho rằng sự thụ tinh giữa một con la cái với một con lừa đực đã từng xảy ra. [ 20 ]Sự phong phú trong chính sách cách li đã số lượng giới hạn sự thành công xuất sắc trong lai giống, gồm có sự độc lạ lớn trong di truyền giữa hầu hết những loài. Những ranh giới gồm có sự độc lạ về hình thái, thời gian sinh sản, hành vi lôi cuốn và giao phối, sự cách li trước và sau thụ tinh. [ 21 ]

Xem thêm  Lưu ý khi sửa nhà trọn gói - Những điều mà gia chủ cần biết tránh tiền mất tật mang

Ở thực vật, một số giới hạn việc lai giống bao gồm sự khác biệt về mùa ra hoa, vật chủ thụ phấn, sự ức chế phát triển ống dẫn phấn, tính bất thụ bào chất soma (do sự không hợp giữa nội nhũ và phôi), tính bất thụ gen-tế bào chất đực và cấu trúc nhiễm sắc thể.

Triticum dicoccum – được lai tạo từ hai loài lúa mì thể song bộiTriticum urartu và loài cỏ dêLúa mì cứng là loài thể song nhị bội, bắt nguồn từ loài lúa mìđược lai tạo từ hai loài lúa mì thể song bộivà loài cỏ dê

Sự hình thành loài[sửa|sửa mã nguồn]

Một số ít những loài động vật hoang dã là hiệu quả của sự lai giống. Ví như loài ruồi hoa kim ngân ( Lonicera fly ) là một loài lai giống trong tự nhiên, hay loài sói hung dường như là loài lai giữa sói xám và sói đồng cỏ, [ 22 ] mặc dầu thực trạng phân loại của loài sói hung luôn là chủ đề gây tranh cãi. [ 23 ] Loài ếch xanh châu âu là loài lai tạo bán thường niên giữa loài ếch bể với loài ếch đầm lầy ; số lượng thành viên của chúng yên cầu sự xuất hiện liên tục của tối thiểu một trong những loài cha mẹ. [ 24 ] Tranh vẽ trong những hang động ở châu Âu cho biết loài bò bison châu Âu là một loài lai tự nhiên giữa loài bò rừng châu âu với loài bò rừng thảo nguyên. [ 25 ]Lai tạo ở thực vật phổ cập hơn so với sự lai tạo động vật hoang dã. Nhiều loài cây cối là loài lai, đặc biệt quan trọng kể đến là loài lúa mì đa bội : 1 số ít giống có bốn bộ nhiễm sắc thể ( thể tứ bội ) hoặc sáu ( thể lục bội ), trong khi những loài lúa mì khác ( như ở hầu hết những sinh vật nhân thực ) chỉ có 2 bộ ( thể lưỡng bội ), thế cho nên những sự kiện lai hóa hoàn toàn có thể tương quan đến việc tăng gấp đôi những bộ nhiễm sắc thể, gây nên sự cô lập di truyền tức thì. [ 26 ]Sự lai giống hoàn toàn có thể quan trọng trong sự hình thành loài trong 1 số ít nhóm loài. Tuy nhiên, sự hình thành loài lai đơn bội ( không làm tăng số bộ nhiễm sắc thể ) lại hoàn toàn có thể hiếm gặp : cho tới năm 1997, chỉ có 8 vật mẫu trong tự nhiên được miêu tả một cách rất đầy đủ. Những nghiên cứu và điều tra thực nghiệm cho thấy sự lai giống tạo ra một con đường nhanh gọn dẫn tới hình thành loài mới, sự Dự kiến đó được xác nhận bởi trong thực tiễn cho thấy những thế hệ lai sớm và những thế hệ loài lai cổ có những điểm xứng hợp trong bộ gen, tức là một khi sự lai tạo giống xảy ra, giống loài mới vẫn hoàn toàn có thể sống sót không thay đổi. [ 27 ]

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Tin tổng hợp

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button