Tin tổng hợp

Tokusatsu – Wikipedia tiếng Việt

Doraemon và các nhân vật Tokusatsu nổi tiếng của thập niên 70

Tokusatsu (特撮 (đặc toát)/ とくさつ, tokusatsu?) là danh từ tiếng Nhật, viết tắt của cụm từ Tokushu Satsuei Gijutsu (特殊撮影技術 (đặc thù toát ảnh kỹ thuật), Tokushu Satsuei Gijutsu?) nghĩa là hiệu ứng đặc biệt với các kỹ thuật chụp ảnh/quay phim đặc thù, tức hiệu ứng đặc biệt được sử dụng trong phim ảnh như cảnh khói lửa, bay nhảy. Danh từ Tokusatsu được dùng nhiều để chỉ về các tác phẩm phim ảnh (cả phim chiếu rạp lẫn các drama, phim dài tập trên truyền hình) có sử dụng loại kỹ thuật này. Thường thì đề tài của phim Tokusatsu là các người hùng, “siêu anh hùng” trong những bộ trang phục thiết kế kỳ lạ, và đôi khi là cả quái thú, người máy… Nó là một trong những loại giải trí phổ biến nhất tại Nhật Bản nhiều thập niên qua, nhưng các tác phẩm loại này thường không thoát ra khỏi phạm vi một số nước châu Á được. Ngay cả tại Nhật, nó cũng không được nhiều người để tâm.

Nhưng thời hạn gần đây Tokusatsu đã vượt ra khỏi chủ quyền lãnh thổ Nhật, khoanh vùng phạm vi châu Á để vươn ra quốc tế và chiếm được một lượng người hâm mộ trung thành với chủ, tuy không nhiều so với những thể loại phim khác .
Tokusatsu là một danh từ chỉ giải pháp phân loại nếu nhìn từ phương diện kỹ thuật nên nghĩ rằng nó là những tác phẩm SF hay Fantasy được dựng thành phim ảnh cũng không có gì sai. Nó còn dùng để chỉ những tác phẩm ( phim ảnh ) hướng đến những tầng lớp thiếu niên, nhi đồng do những hãng phim như Touei ( Toei ), Touhou ( Toho ) và những Production như Tsuburaya Production ( Production là những công ty chế tác phim độc lập ) chế tác. Danh từ Tokusatsu không gồm có những tác phẩm Anime có cùng nội dung, chủ đề tương tự như. Có thể nói Tokusatsu là danh từ để chỉ một bộ phận nhỏ, một khoanh vùng phạm vi nhỏ trong những bộ phim chiếu rạp, phim truyền hình được sản xuất hơn là một danh từ để chỉ thể loại ( như thể loại kinh dị, lịch sử vẻ vang …. ). Các tác phẩm Anime và tác phẩm Tokusatsu từ từ được xếp vào khuôn khổ ” Manga ” cũng củng cố cho điều này .

Nhưng trong những năm gần đây có quan niệm cho rằng Tokusatsu = “loại drama hành động với nhân vật ăn mặc kín mít cả người” và như vậy lại thu hẹp hơn phạm vi của Tokusatsu. Đại biểu có thể kể đến loạt phim quái thú (Kaiju eiga 怪獣映画) như Gojira và loạt phim người hùng khổng lồ (Kyodai Hiirou 巨大ヒーロー), loạt phim người máy khổng lồ như Super Robot Redbaron (Supaa robotto reddo baron), loạt phim người hùng biến thân như Kamen Raider (仮面ライダー, rider mặt nạ), Kamen no Ninja Akakage (仮面の忍者赤影 Ninja mặt nạ Akakage) và tác phẩm Everyday Magic (エブリデイ・マジック) hướng đến khán giả nữ. Những phim “thuần Tokusatsu” như thế này, tức là sử dụng nhiều kỹ xảo quay phim, đề tài người hùng, siêu nhân, nội dung có phần đơn giản, được gọi chung là “Tokusatsu mono”.

Có những phim khai thác đề tài cuộc chiến tranh hoặc kinh dị cũng sử dụng một phần hoặc hầu hết kỹ xảo Tokusatsu không được giới tiếp thị quảng cáo xếp vào hạng Tokusatsu mono ( tuy nhiên giới nghiền phim thế hệ cũ thường có khuynh hướng xếp loại này vào chung với Tokusatsu ). Và những phim dùng kỹ xảo đặc biệt quan trọng do nước khác chế tác như Star Wars, Harry Potter, Smallville, Lost in Space … cũng ít khi được xếp chung vào Tokusatsu cùng với phim quái thú, người hùng của Nhật mà người Nhật chỉ xem chúng là tác phẩm SF ( như Star Wars ) và tác phẩm Fantasy ( như Harry Potter ) mà thôi .
Tokusatsu, tức kỹ xảo đặc biệt quan trọng, có nguồn gốc truyền kiếp từ trong những rạp múa kịch Kabuki truyền thống lịch sử, khi người ta sử dụng khói màu, mạng lưới hệ thống ròng rọc trên sân khấu để biểu lộ những cảnh đánh nhau, biến hóa phép thuật. Nó cũng có nguồn gốc từ những rạp múa rối bunraku với kỹ thuật tinh chỉnh và điều khiển rối. Nhưng Tokusatsu văn minh chỉ hình thành từ khoảng chừng năm 1950 với sự sinh ra của Gojira, bộ phim quái thú nổi tiếng nhất của mọi thời đại. Bộ phim kể về một con quái thú khổng lồ bỗng thức dậy bởi tác động ảnh hưởng của bom nguyên tử và khởi đầu tiến công nước Nhật. Những kỹ thuật dùng trong phim như Suitmation ( スーツメーション, diễn viên chui vào bộ phục trang quái thú ) và kỹ thuật quay quy mô nhà cửa thu nhỏ bên cạnh quái thú size thông thường để bộc lộ sự đối sánh tương quan size đã trở thành mục tiêu cho kỹ thuật quay Tokusatsu sau đó, và không ít vẫn còn giữ lại cho đến thời kỳ phim Tokusatsu sau này. Gojira đã khơi dậy làn sóng phim quái thú rất được ưu thích tại Nhật trong vài thập kỷ sau đó. Năm 1957, bộ phim Super Giant ( Koutetsu no kyojin – người thép khổng lồ ) sinh ra đã ghi lại bước quy đổi của Tokusatsu từ đề tài quái thú sang đề tài siêu người hùng ( super hero ). Năm 1958, phim Gekkou Kamen ( mặt nạ ánh trăng ) cũng ghi lại sự sinh ra của loại phim truyền hình dài tập với đề tài siêu người hùng .

Xem thêm  Dữ liệu điện tử là gì?

Các loạt phim siêu người hùng sống được ít lâu trong thập niên 60 nhưng phần lớn đều không có tiến triển gì. Nhưng đến năm 1966 thì phim Maguma Taishi (đại sứ nham thạch) và Ultraman (Urutora man) ra đời đã tạo nên một dòng Tokusatsu mới, là kyodai hero -người hùng khổng lồ) trong đó thường có tình tiết là nhân vật chính đang ở hình dạng bình thường bỗng “biến thân” (henshin) thành người hùng khổng lồ để chiến đấu với quái vật có kích thước tương đương.

Tác phẩm Tokusatsu phần lớn thuộc những tác phẩm được chiếu trên truyền hình và ở Nhật khi nghe tới danh từ này, người ta thường có ấn tượng đó là mẫu sản phẩm hướng tới đối tượng người tiêu dùng là trẻ nhỏ. Và thực tiễn là có nhiều tác phẩm SF có nội dung hướng tới người lớn được sản xuất ra cũng phải đảm nhiệm thái độ chỉ huy của người xem. Và những tác phẩm Tokusatsu chỉ đơn thuần hướng tới lượng người theo dõi nhỏ tuổi và fan trung thành với chủ của Tokusatsu cũng thường hay bị trêu đùa là đơn thuần, hời hợt .Mặt khác, trong số những người đã lớn lên cùng với phim Tokusatsu trong thời kỳ thơ ấu của họ cũng có nhiều lời nói nhu yếu không thay đổi ” tính truyền thống lịch sử của Tokusatsu “, tức là không cần phải đổi khác theo hướng nội dung trưởng thành mà chỉ cần hướng về đối tượng người tiêu dùng nhi đồng là đủ. Ngay cả Tsuburaya Eiji, ông chủ của Tsuburaya Production, người từng thực thi nhiều phim Tokusatsu có nội dung hợp với người lớn cũng muốn ” giữ lại giấc mơ cho trẻ con “, nghĩa là không muốn Tokusatsu đổi khác theo khunh hướng trưởng thành .Nếu xem những bộ phim không có nhân vật như Kaiki Daisakusen ( trận chiến kỳ lạ ) và phim SF như Star Strek là Tokusatsu thì tức là danh từ này còn chỉ ở một khoanh vùng phạm vi hẹp hơn. Công nghệ tăng trưởng kéo theo sự tân tiến trong lãnh vực hình ảnh do máy tính tạo ra, nó cũng tác động ảnh hưởng không nhỏ tới Tokusatsu. Do đó nội dung phim Tokusatsu cũng dần chuyển sang hướng SF hay fantasy, điều này hoàn toàn có thể thấy qua series phim Time Ranger trong những năm gần đây. Và nếu cho rằng việc này làm thu hẹp lại khoanh vùng phạm vi của Tokusatsu thì điều này có ý nghĩa không tốt và là yếu tố tranh cãi có từ trước khi có tranh cãi có nên hướng nội dung của Tokusatsu tới đối tượng người dùng người lớn hay không .Một điều nữa thường thấy ở Tokusatsu : những loạt phim này là nơi tiến thân của những diễn viên trẻ tuổi. Như trường hợp của Nagano Hiroshi trong phim Ultraman Tiga ( Urutoraman Teiga ) năm 1996 và Odagiri Joe trong phim Kamen Rider Kuuga năm 2000. Một loạt những diễn viên trẻ trở nên nổi tiếng như Tsuruno Takeshi, Kaneko Noboru, Tamayama Tetsuji, … Phim Tokusatsu thời hạn gần đây sử dụng nhiều diễn viên điển trai nên lôi kéo được một lượng lớn fan nữ, và ngược lại những vai nữ chính trong Tokusatsu sau này cũng trở thành diễn viên, người mẫu ( Idol ) nổi tiếng như Yoshimoto Takami, Katou Natsuki, Akiyama Rina, Yamamoto Azusa. Nhìn qua những series Tokusatsu gần đây như Tokusou Sentai Dekaranger ( Kinoshita Ayumi ), GoGo Sentai Boukenger ( Nakamura Chise, Suenaga Haruku ) cũng thấy được điều này. Nhưng gần đây cũng có những trường hợp diễn viên vô danh bỗng trở nên nổi tiếng khi lần đầu Open trong phim Tokusatsu, nhưng sau đó chìm vào quên lãng vì ít khi có tiềm năng. Về cơ bản thì loại phim này không yên cầu diễn xuất nhiều mà chỉ cần yếu tố ngoại hình là đủ lôi cuốn một lượng lớn thanh thiếu niên .Trước đây phần lý lịch đã từng tham gia diễn xuất phim Tokusatsu thường không được công khai minh bạch nhưng cũng có nhiều diễn viên trẻ công khai minh bạch điều này. Có những phim được chế tác nhằm mục đích tới đối tượng người tiêu dùng là số đông công chúng hơn là trẻ con, như trường hợp của Zebra Man. Và như vậy, tuy định nghĩa thể loại Tokusatsu càng thu hẹp hơn nhưng trái lại cũng cho thấy sự trưởng thành của nó cùng với sự trưởng thành của lớp người theo dõi đã xem Tokusatsu trong thời thơ ấu .

Xem thêm  Cách Đọc Chỉ Số Đồng Hồ công tơ điện tử

Kể từ sau đại chiến Thế giới lần 2, nước Nhật bại trận và hồi phục nhanh chóng. Phim Tokusatsu cũng tồn tại song song hai đường hướng với nội dung dành cho số đông như Gojira và nội dung chỉ dành cho thiếu niên nhi đồng như Gekkou Kamen hay series Super Giant. Trong Tokusatsu có lẽ “dài hơi” nhất phải kể tới series phim Super Sentai (スーパー戦隊, siêu chiến đội) cho tới nay vẫn còn được chiếu trên truyền hình. Loạt phim này thường có đề tài nhóm 5 thiếu niên can đảm bảo vệ Địa cầu chống lại cái ác với vũ khí tối tân và người máy khổng lồ. Có lẽ nó cũng thể hiện cái nhìn lạc quan của người Nhật sau chiến tranh, tin vào sức mạnh khoa học, kỹ thuật, kinh tế của đất nước mình. Thời kỳ bắt đầu series Super Sentai (1975-Himitsu Sentai Goranger) cũng chính là thời kỳ nền kinh tế Nhật có những bước nhảy thần kỳ. Do đó chuyện người ta lạc quan vào tương lai, tin vào khoa học kỹ thuật cũng không phải lạ.

Các tác phẩm hầu hết[sửa|sửa mã nguồn]

Được phân loại như sau :

Những loạt phim Tokusatsu nổi tiếng[sửa|sửa mã nguồn]

Tầm ảnh hưởng tác động của Tokusatsu bên ngoài Nhật Bản[sửa|sửa mã nguồn]

Tuy Tokusatsu xuất phát điểm từ Nhật Bản, nó đã chiếm được lòng yêu dấu của phần đông người xem không chỉ tại Nhật mà cũng khi vượt ra khỏi chủ quyền lãnh thổ nước này. Tokusatsu của Nhật đã đạt tới cả ” Lừng lẫy năm châu – Nổi tiếng khắp toàn thế giới “. Ngoài những kênh truyền hình Nhật, Tokusatsu còn được chiếu trên truyền hình ở một số ít nước thân mật với nền văn hóa truyền thống Nhật Bản ở Nam Mỹ như Brasil và những nước Nam Âu như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha. Ở Khu vực Đông Nam Á thì Thailand, Indonesia là những nước chiếu Tokusatsu trên truyền hình sớm nhất .Tokusatsu còn được nhiều kênh truyền hình Nước Hàn trình chiếu. Ngày nay, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, Tokusatsu đã xâm nhập vào lượng người theo dõi khắp quốc tế. Tại những trang cho đăng tải phim ảnh nổi tiếng như Youtube hay Veoh, người ta thuận tiện phát hiện một lượng lớn phim Tokusatsu do fan cuồng nhiệt ở từng nước tải lên. Các nước địa phương cũng mở màn hình thành nên hội đồng, forum yêu quý Tokusatsu và cũng chính họ là người đi tiên phong trong việc làm phụ đề sang ngôn từ địa phương, một việc làm góp thêm phần phổ cập Tokusatsu .Kỹ thuật Tokusatsu được sử dụng bên ngoài nước Nhật bởi sự nổi tiếng của những bộ phim quái thú Gojira :

  • Năm 1961, Anh cũng chế tác một phim Gojira của mình với tên Gorgo và cũng sử dụng kỹ thuật Suimation. Cùng năm, Saga Studios của Đan Mạch cũng cho ra đời phim quái thú khổng lồ có tên Reptilicus sử dụng các hình nhân và mô hình thu nhỏ.
  • Năm 1967, Hàn Quốc cũng chế tác phim quái thú của mình với tên Taekoesu Yonnggary.
Xem thêm  Hỏi đáp Anh ngữ: Phân biệt coach và train

Kỹ thuật Tokusatsu được sử dụng bên ngoài nước Nhật bởi sự nổi tiếng của những bộ phim khác :
Tuy nhiên, những loạt phim Tokusatsu của Trung Quốc đặc biệt quan trọng gây nhàm chán với nhiều người theo dõi bởi nội dung vô cùng thiếu sự độc nhất. Điều này khiến hội đồng fan Tokusatsu tại Nước Ta phẫn nộ và không dễ chịu, luôn đem ra nhìn nhận đó là những loạt phim ” đạo nhái ” : Loạt phim Armor Hero có motif giống với loạt phim Kamen Rider, còn Battle Strike Team với motif giống với Super Sentai ( Super Sentai và Kamen Rider đều do Toei Company Ltd. sản xuất ), còn Metal Kaiser giống với motif của loạt phim Ultra Series. Nhưng có một điều mà ít ai ngờ, chính Toei Company Ltd. đã công nhận hai dòng phim Armor Hero và Battle Strike Team một cách công khai minh bạch và tự hào vào năm 2018 – và thậm chí còn ngay từ lúc khởi đầu, Armor Hero và Battle Strike Team đều có phần phục trang được sẵn sàng chuẩn bị bởi công ty cũng đã làm phục trang cho loạt Kamen Rider .Đáng nói nhất vẫn là loạt phim Power Rangers bắt đầu do hãng Saban ( Hoa Kỳ ) mua bản quyền mở màn từ loạt phim ” Kyōryū Sentai Zyuranger ” của hãng Toei ( năm 1990 ) và đổi khác nội dung chút ít, cho diễn viên Mỹ diễn lại hàng loạt và chỉ giữ lại những cảnh người máy, máy móc trong phim của Nhật ; mà đỉnh điểm là ” Power Rangers : Ninja Storm ” ( dựa theo ” Ninpuu Sentai Hurricaneger ” ) và ” Power Rangers : Jungle Fury ” ( dựa theo ” Juken Sentai Gekiranger ” ) là 2 series chạy khách nhất trong lịch sử vẻ vang Power Rangers. Loạt phim này thành công xuất sắc đến độ người ta phải làm tiếp những phần ( season ) sau và hiện vẫn còn đang liên tục. Power Rangers sau được Walt Disney mua lại, nhưng tới 2011 đã được Saban chuộc lại. Tuy nhiên sau nhiều mùa và một phim chiếu rạp cùng tên Power Rangers, Saban đã làm cho dòng này suýt phải chết yểu ( chỉ duy nhất ” Power Rangers : Dino Charge ” và ” Power Rangers : Dino Super Charge ” dựa theo ” Zyuden Sentai Kyoryuger ” được nhìn nhận cao ) – trước khi bắt buộc phải bán lại cho Hasbro .Năm 1994, người Mỹ cũng mua lại bản quyền của những series Metal Heroes như Choujinki Metalder, Uchukeiji để diễn lại với cái tên VR Troopers. Sự thành công xuất sắc của những series mua bản quyền này tại đất Mỹ khiến Saban cho sinh ra series original của mình dựa trên thần thoại cổ xưa Á Nhĩ Lan là ” The Mystic Knights of Tir Na Nog “. Năm 1994, DiC Entertainment cũng mua lại những cảnh phim trong ” Denkou Choujin Gridman ” của Tsuburaya Production để chế tác ” Superhuman Samurai Cyber-Squad ” của mình .

Có lẽ bấy nhiêu đó cũng đủ nói lên một điều rằng: nếu trước đây người Nhật giỏi phát triển lên từ nền tảng phát minh của người khác thì trong thể loại phim Tokusatsu, họ đã sáng tạo một nền tảng để cả thế giới phải sử dụng.

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Tin tổng hợp

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button